Περικοπές έγχυσης ΑΠΕ και δικαίωμα αποζημίωσης

1. Η αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ στα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά συστήματα συνοδεύεται από την πρόκληση της διαχείρισης των περικοπών στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες επιβάλλονται από τους Διαχειριστές για λόγους ασφαλούς λειτουργίας του Συστήματος και του Δικτύου. Οι περικοπές αυτές εντάσσονται στον ευρύτερο μηχανισμό της ανακατανομής (redispatching), όπως αυτός ρυθμίζεται από τις διατάξεις του ενωσιακού Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
2. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός θέτει το ενωσιακό πλαίσιο για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εφαρμόζονται οι περικοπές. Σύμφωνα με το άρθρο 13 του Κανονισμού, η ανακατανομή πραγματοποιείται κατ’ αρχήν μέσω μηχανισμών της αγοράς επί τη βάσει αντικειμενικών και διαφανών κριτηρίων που δεν εισάγουν διακρίσεις. Ωστόσο, μη βασιζόμενη στην αγορά, καθοδική ανακατανομή – δηλαδή περικοπή της ηλεκτροπαραγωγής – επιτρέπεται μόνον υπό αυστηρά καθορισμένες προϋποθέσεις, όπως όταν δεν υφίσταται καμία εναλλακτική λύση, όταν έχουν εξαντληθεί όλοι οι διαθέσιμοι πόροι από τους μηχανισμούς της αγοράς ή όταν η συμφόρηση του δικτύου καθιστά αδύνατη τη διασφάλιση με άλλο τρόπο της ευστάθειας του Συστήματος.
3. Σε κάθε περίπτωση, ο ενωσιακός Κανονισμός προβλέπει την καταβολή οικονομικής αποζημίωσης στους κατόχους σταθμών παραγωγής από ΑΠΕ, εκτός από όσους έχουν αποδεχθεί συμβάσεις σύνδεσης που δεν εγγυώνται σταθερή έγχυση στο Δίκτυο. Ειδικότερα, η αποζημίωση αυτή σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 7 του Κανονισμού πρέπει να ισούται: «[…] τουλάχιστον με το υψηλότερο από τα ακόλουθα στοιχεία ή συνδυασμό αυτών εάν η εφαρμογή μόνο του υψηλότερου θα συνεπαγόταν αδικαιολόγητα χαμηλή ή αδικαιολόγητα υψηλή αποζημίωση: α) πρόσθετο λειτουργικό κόστος που προκάλεσε η ανακατανομή, όπως οι πρόσθετες δαπάνες για καύσιμα σε περίπτωση ανοδικής ανακατανομής, ή εφεδρική παροχή θερμικής ενέργειας σε περίπτωση καθοδικής ανακατανομής εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης· β) καθαρά έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά της επόμενης ημέρας που θα είχε παραγάγει η εγκατάσταση ηλεκτροπαραγωγής, αποθήκευσης ενέργειας ή απόκρισης ζήτησης χωρίς το αίτημα ανακατανομής· […]». 
4. Με τη θέσπιση των ανωτέρω διατάξεων, οι οποίες υπερισχύουν έναντι κάθε τυχόν αντίθετης εθνικής κανονιστικής ρύθμισης και τυγχάνουν άμεσης εφαρμογής στην εθνική έννομη τάξη, κατοχυρώνεται ρητώς το δικαίωμα αποζημίωσης των Παραγωγών, δικαίωμα το οποίο ερείδεται τόσο στην αρχή της διαφάνειας όσο και στην επιταγή διασφάλισης της οικονομικής βιωσιμότητας των επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
5. Στην ελληνική έννομη τάξη, το ρυθμιστικό πλαίσιο για τις περικοπές διαμορφώθηκε πρόσφατα κατόπιν τροποποιήσεων που επήλθαν με τους ν. 5188/2025 (ΦΕΚ Α`/49/28.03.2025), ν. 5106/2025 (ΦΕΚ Α’/63/01.05.2024) και ν. 5215/2025 (ΦΕΚ/A΄/116/04.07.2025) στον ν. 4951/2022. Ιδιαίτερης σημασίας τυγχάνει η παρ. 5 του άρθρου 10Α του ν. 4951/2022 όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 62 παρ. 2 ν. 5215/2025, (ΦΕΚ A` 116/04.07.2025) και ισχύει, με την οποία προβλέπεται, με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η θέσπιση ενός «Μηχανισμού Αναδιανομής» των εσόδων σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. μεταξύ παραγωγών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α» προκειμένου να αντισταθμιστούν οι οικονομικές απώλειες που προκαλούν οι περικοπές. Σύμφωνα με το ανωτέρω άρθρο: «[…] Φορέας εφαρμογής των συναλλαγών του εν λόγω Μηχανισμού ορίζεται ο Διαχειριστής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης (Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.), ο οποίος δημιουργεί, τηρεί και διαχειρίζεται ειδικό λογαριασμό για την εφαρμογή του. Για τον ισοσκελισμό του Ειδικού Λογαριασμού του Μηχανισμού, δύναται να θεσπιστούν εισροές από τον Ειδικό Λογαριασμό του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α` 179), τους Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) των σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α., και τους παραγωγούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. […]».
6. Πλην όμως, παρά τη νομοθετική πρόβλεψη, ο εν λόγω μηχανισμός αντιστάθμισης δεν έχει έως σήμερα τεθεί σε εφαρμογή, ελλείψει της έκδοσης των απαιτούμενων κανονιστικών πράξεων. Έτσι, ενώ σε άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. οι αντίστοιχοι μηχανισμοί αποζημίωσης λειτουργούν ήδη στην πράξη, στην Ελλάδα η αποκατάσταση της ζημίας των παραγωγών ΑΠΕ παραμένει παρανόμως μετέωρη. Παράλληλα, εν ισχύι είναι το αμφισβητούμενης συμβατότητας με διατάξεις και αρχές υπερκείμενης τυπικής ισχύος άρθρο 10Γ του ν. 4951/2022, όπως προστέθηκε με το άρθρο 37 Ν. 5188/2025 (ΦΕΚ Α`/49/28.03.2025), που προβλέπει την απαλλαγή των Διαχειριστών από την ευθύνη αποζημίωσης για περικοπές που υπαγορεύονται από λόγους «ανωτέρας βίας» ή τεχνικής αδυναμίας συμμόρφωσης των Παραγωγών με την υποχρέωση εγκατάστασης των συστημάτων τηλεποπτείας και τηλεδιαχείρισης των σταθμών τους.
7. Συγκεκριμένα, η ρύθμιση αυτή εγείρει μείζονα ερμηνευτικά ερωτήματα ως προς τη συμβατότητά της με την άμεσου εφαρμογής και δεσμευτικότητας πρόβλεψη του άρθρου 13 παρ. 7 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 περί υποχρέωσης οικονομικής αποζημίωσης των Παραγωγών ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ, σε περίπτωση μη βασιζόμενων στην αγορά περικοπών. 
8. Τούτων δοθέντων, οι θιγόμενοι Παραγωγοί ΑΠΕ δύνανται κατόπιν προσεκτικής αξιολόγησης των ιδιαιτεροτήτων εκάστης περίπτωσης (δεν υπόκεινται όλες οι περιπτώσεις περικοπών σε ενιαία νομικορυθμιστική αποτίμηση) να συγκροτήσουν κατάλληλο πλαίσιο εννόμου προστασίας τους. Να επισημάνουμε, τέλος, ότι η γενικόλογη επίκληση του «αυτονοήτου» και «ευλόγου» χαρακτήρα του φαινομένου των περικοπών δεν δύναται να συνεπάγεται eo ipso την κατάφαση και της νομιμότητας του τρόπου με τον οποίο αυτές έλαβαν ή/και λαμβάνουν σήμερα χώρα. Το αυτό κατά μείζονα λόγο ισχύει για το μείζον θέμα της διαφάνειας και της νομιμότητας των κριτηρίων επιλογής επιμέρους περικοπτώμενων σταθμών ΑΠΕ, στη βάση των οποίων διενεργήθηκαν και διενεργούνται από τους Διαχειριστές οι τελούμενες περικοπές. 

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες»

(www.metaxaslaw.gr)